EQ

EQ Nedir & EQ Çeşitleri Nelerdir?

Equalization Nedir?

Equalization, müzik prodüksiyonda kullanılan en temel işlemlerden biridir. Her müzik prodüktörünün plugin arşivinde çeşitli EQ pluginleri olmalıdır.

Equalization (eşitleme) ile, bir sesin frekanslarını düzeltme-iyileştirme ve sesleri yaratıcı bir şekilde tonal olarak yeniden şekillendirme işlemleri yapılır. EQlar (Ekolayzerlar), seslerde netlik, derinlik, tonal denge sağlamak ve sesi öne çıkarmak için kullanılan temel araçlardır. Bir sesteki sorunlu frekansları temizlemek, tonal frekansları öne çıkarmak, bir mixteki farklı sesleri birbirleriyle dengelemek, sesleri yaratıcı bir şekilde şekillendirmek, ses efektleri oluşturmak ve daha fazlası için EQ (ekolayzer) kullanılır.

EQ (Equalizer) Nedir?

EQ, ses spektrumundaki frekansların seviyesini (volume) etkileyen özel filtrelere sahiptir. İnsanların işitilebileceği frekans spektrumu 20 Hz (en düşük) ile 20 kHz (en yüksek) arasındadır. Bir EQ plugini ile belirli frekansları azaltabilir, artırabilir, kaldırabilir veya hiç değiştirmeden bırakabilirsiniz. Bir sesin frekanslarını değiştirmek, o sesin tonunu, ses seviyesini ve armonik yapısını değiştirecektir.

EQ: Ekolayzer, Eşitleyici, Dengeleyici

EQ Çeşitleri

Birden fazla EQ çeşidi vardır. Her birinin farklı bir işlevi, amacı ve kendine has karakteristik sesi vardır. Müzik prodüksiyonda kullanılan en yaygın EQ türleri; parametrik EQ, yarı parametrik EQ, dinamik EQ, grafik EQ ve shelving EQ.

Ek olarak, FabFilter Pro-Q3 gibi dijital EQlar ve UAD Pultec EQP-1A gibi analog tabanlı EQ pluginleri vardır.

Parametrik EQ

Parametrik EQlar, müzik prodüksiyonda kullanılan en yaygın EQ türüdür ve çok yönlüdür. Parametrik EQ ile bir sesin tüm frekanslarını istediğiniz gibi ayarlayabilirsiniz. Her bir frekans bandının merkez frekansını, seviyesini ve bant genişliğini en yüksek hassasiyetle kontrol edebilirsiniz.

Bir parametrik EQ’da bulunan parametreler şunlardır:

Frequency: Seçilen her bant için merkez frekansı ayarlar. Ayrıca, high ve low cut filtreleri için frekans kesme noktasını ayarlar.

Resonance (Q): Seçili bandın bant genişliğini ayarlar. Frekansları yükseltmek veya kesmek için kullanacağımız bantların ne kadar geniş veya dar olacağını ayarlar. Yüksek Q değerleri daha dar bir frekans aralığını etkiler ve düşük Q değerleri daha geniş bir frekans aralığını etkiler. Q, “quality factor (kalite faktörü)” anlamına gelir.

Gain: Seçili bant için gain seviyesini ayarlar. Merkez frekansın ne kadar kesileceğini veya artırılacağını ayarlar. Bu parametre genellikle, low cut veya high cut filtre şekilleri seçiliyken devre dışı kalır.

Filter Slope (Filtre Eğimi): Low cut veya high cut filtreleri seçildiğinde, filtrenin eğimini ayarlar. Eğim değerleri, oktav başına 6dB ile 96dB arasındadır. Yüksek eğimle frekansları daha sert bir şekilde kesmiş olursunuz. Kesim noktasından önceki frekanslar tamamen kesilir. Düşük eğimle frekansları daha yumuşak bir şekilde kesmiş olursunuz. Kesim noktasından önceki frekanslar tamamen kesilmez ama güçleri azalır.

Filter Type (Filtre Çeşidi): Seçili frekans bandı için filtre şeklini seçmenize izin verir. Standart filtre türleri: low cut (high pass), high cut (low pass), low shelf, high shelf, notch ve bell curve filtreleridir.

Parametrik EQlar, bir sesin tonu şekillendirmek ve sese cerrahi işlem uygulamak için mükemmeldir. Kulağı rahatsız eden, sert veya diğer sesleri engelleyen frekansları parametrik EQ ile kesebilirsiniz.

Ayrıca, parametrik EQlar, dijital ve analog EQ olmak üzere ikiye ayrılır. FabFilter’in Pro-Q3 gibi dijital EQ’lar daha gelişmiştir ve modern özellikler sunar. Waves SSL G-Equalizer gibi analog modellenmiş EQ’lar ise daha basittir. Daha az bant ve özelliğe sahiptir. Bununla birlike, dijital EQ’lar daha şeffaftır (transparent). Frekansları keserken ve yükseltirken analog model EQ’ların yaptığı gibi sesi tonal olarak renklendirmezler.

Mixing aşamasında en çok kullanılan tekniklerden bir tanesi; bir sese frekans kesme işlemi uygulanacağı zaman, daha şeffaf sonuçlar verdiği için dijital EQlar tercih edilir. Bir sesin frekansları yükseltileceği zaman, sese karakter eklemesi için analog EQlar tercih edilir.

Ek olarak, parametrik EQlar, yaratıcı işlemler için mükemmeldir. Örneğin, benzersiz filtre şekilleri ve hareketleri uygulayarak, wobble gibi efektler elde edebilirsiniz. EQ ile farklı otomasyonlar uygulayarak, frekansları gerçek zamanlı olarak kontrol edebilirsiniz.

Yarı Parametrik EQ

Yarı parametrik EQ, daha az özelliğe sahip parametrik bir EQ’dur. Genellikle, Q bant genişliğinin sabit bir ayarı vardır. Her bandın yalnızca frekansını ve gain seviyesini ayarlayabilirsiniz. Ayrıca, çoğu yarı parametrik EQ’nun frekansları gösteren bir analyzer’ı yoktur.

Yarı parametrik EQlar, parametrik bir EQ kadar çok yönlü değildir. Ama, sabit bant genişliği eğrileri ile geniş frekans aralıklarını artırmada veya azaltmada mükemmel bir iş çıkarır. Sesi tonal olarak şekillendirmek ve sesi renklendirmek için idealdirler.

Dinamik EQ

Dinamik EQlar, parametrik EQ’nun işlevlerini, compressor (dinamik kontrol) ile birleştirir. Bu çok yönlü kombinasyon, sesleri şekillendirme ve geliştirme konusunda size daha fazla kontrol sağlar.

Parametrik EQ ve Dinamik EQ arasındaki farklar nelerdir?

Parametrik EQ linear (doğrusal) işlemcilerdir, yani gelen sesi sürekli olarak etkilerler. Örneğin, kesilen ve yükseltilen frekanslar statiktir ve değişmeyecektir

Dinamik EQlar nonlinear (doğrusal olmayan) işlemcilerdir. Filtreler, dahili ses kaynağına tepki verir veya bir sidechain kaynağı tarafından harekete geçer. Örneğin, kesilen ve yükseltilen frekanslar, belirlenen bir threshold seviyesine ulaştığında sesi etkiler. Bu dinamik hareket müziğe uyum sağlar. FabFilter Pro Q3 yeni güncellemesiyle, artık dinamik EQ olarak kullanılabilmektedir. Diyelim ki, vokalin bazı bölümlerinde oluşan resonance frekansları kesmek istiyorsunuz. Normal bir parametrik EQ ile bu frekansları kestiğinizde, vokalin resonance frekansları olmadığı zamanlarda da o bölgedeki frekansları kesmiş olursunuz. Ama dinamik EQ ile yaptığınız kesme işlemi, sadece resonance frekanslar oluştuğunda devreye girer. Böylece, kesmek istediğiniz frekansları sadece gerekli olduğu anda kesmiş olursunuz.

Çoğu dinamik EQ pluginlerinde, compressor’lerde yer alan threshold, attack ve release gibi parametreler de bulunur.

Grafik EQ

Grafik EQlar, eşit aralıklı kontroller ile önceden belirlen sabit frekansları artırır veya azaltır. 30 veya daha fazla banda sahip olabilirler. Daha fazla bant olması, frekans spektrumu üzerinde daha yüksek doğruluk sağlayacaktır.

Ayrıca, daha dar bant genişliğine sahip grafik EQlar daha yüksek hassasiyete sahiptir. Bu noktada, cerrahi çalışma için parametrik EQ kadar etkili değildirler. Seçilen bantta, filtre şekli ve bant genişliği üzerinde herhangi bir kontrol yoktur. Bunun yerine, grafik EQlar genel mix’i veya grup kanallarını etkileyen değişiklikler yapmak için kullanılır.

Bir grafik EQ ile çalışırken, küçük ve kademeli ayarlamalar yapmak daha iyidir. Bu şekilde mix’inizi tamamlayarak, daha yumuşak sonuçlar elde edebilirsiniz. Her frekans bandında aşırı işlem uygulamaktan kaçınmak gerekir. Yoksa, aşırıya kaçan işlemlerden sonra mix’iniz kulağı rahatsız edecektir ve kulağa doğal gelmeyecektir.

Shelving EQ

Shelving EQ, en temel EQ türüdür. Bir shelving EQ ile belirli bir kesme noktasının altındaki veya üzerindeki frekansları artırabilir veya azaltabilirsiniz. Çoğu shelving EQ, geniş Q ile önceden belirlenmiş filtre eğrilerine sahiptir. Daha fazla netlik ve mevcudiyet elde etmek için, yumuşak eğim tercih edilir.

Çoğu shelving EQ’da high shelf ve low shelf filtreleri vardır. Ayrıca bazılarında mid range bell curve filtresi de bulunur. Genellikle genel mix’i canlandırma ve derinleştirmede kullanılırlar.

Filter Çeşitleri

Farklı filtre çeşitlerini ve bunların ses sinyalini nasıl değiştirdiklerini anlamak da çok önemlidir. Aşağıda, bilinmesi gereken EQ filtre türlerine yer verilmiştir:

Low Cut Filter (High Pass Filter)

Low cut filter, belirli bir frekans kesme noktasının altındaki tüm frekansları kaldırır. Kesilen bu frekanslar artık duyulmaz hale gelir. Bu filtre aynı zamanda, high pass filter olarak da bilinir. Çünkü, kesme noktasının üzerindeki tüm high frekanslar duyulur halde kalır.

Gereksiz veya sorunlu low frekansları kaldırmak için bir low cut filter kullanın. Ayrıca, sweep efekti oluşturmak için frekanslara otomasyon uygulayabilirsiniz.

Low Shelf Filter

Low Shelf Filter, belirli bir frekans noktasının altındaki frekansları azaltır veya artırır. Low Shelf Filter, Low Cut Filter gibi frekansları tamamen kesmez. Bunun yerine, bas frekansları kademeli olarak azaltır veya artırır. Bu filtre, daha geniş frekans aralığını etkileyen ton değişiklikleri yapmak için kullanışlıdır.

Low Shelf Filter’ı low frekansları hafifçe artırmak veya azaltmak için kullanın, low frekansları tamamen kesmek için low cut filter kullanın.

High Cut Filter (Low Pass Filter)

High Cut Filter, belirli bir frekans kesme noktasının üzerindeki tüm frekansları kaldırır. Bu filtre aynı zamanda Low Pass Filter olarak da bilinir. Çünkü, kesme noktasının altındaki tüm low frekanslar duyulur halde kalır.

Gereksiz veya sorunlu high frekansları kaldırmak için bir high cut filter kullanın. Ayrıca, sweep efekti oluşturmak için frekanslara otomasyon uygulayabilirsiniz.

High Shelf Filter

High Shelf Filter, belirli bir frekans noktasının üzerindeki frekansları azaltır veya artırır. High Shelf Filter, High Cut Filter gibi frekansları tamamen kesmez. Bunun yerine, tiz frekansları kademeli olarak azaltır veya yükseltirler.

High Shelf Filter’ı high frekansları hafifçe artırmak veya azaltmak için kullanın, high frekansları tamamen kesmek için high cut filter kullanın.

Bell Curve Filter

Bell Curve Filter, belirli bir merkez frekans noktası etrafındaki frekansları azaltır veya artırır. Q parametresi, bu filtrenin bant genişliğini ayarlar. Bell Curve Filter, Peak Filter olarak da bilinir.

Ayrıca, bell curve çok yönlü bir filtredir. Bu filtre ile, seçilen frekansları hassas bir şekilde artırmak veya azaltmak için kullanabilirsiniz. Örneğin, daha geniş eğriler ile müzikal frekansları yükseltebilir veya daha dar eğriler ile rahatsız edici frekansları azaltabilirsiniz.

Band Pass Filter

Band Pass Filter, belirli iki merkez frekans noktasının dışındaki low ve high frekansları kaldırır. Sadece, seçilen iki nokta arasındaki frekanslar duyulur halde kalır.

Bir seste, hem low frekansları hem de high frekansları kaldırmak için Band Pass Filter kullanın. Multiband (Çok bantlı) EQ’larda, ses spektrumunu bölümlere ayırmak için birden fazla band pass filter kullanabilirsiniz.

Notch Filter

Notch Filter, belirli bir merkez frekans noktasının etrafındaki frekans aralığını tamamen keser. Merkez noktanın altındaki ve üstündeki Low ve High frekanslar duyulur halde kalır. Notch Filter, Band Stop Filter olarak da bilinir.

Bir frekans aralığındaki tüm frekansları kesmek için Notch filtresi kullanabilirsiniz. Notch Filter ile yaratıcı tonal şekillendirme elde edebilirsiniz.

Sonuç

EQ, temiz ve profesyonel bir mix oluşturmak için çok önemlidir. Farklı EQ türlerini ve filtre çeşitlerini nasıl kullanacağınızı bilmek, bilinçli mixing kararları almanıza yardımcı olacaktır. Ayrıca, farklı durumlar için hangi tür EQ’nun kullanılacağını bilmek size daha iyi sonuçlar verecek ve iş akışınızı hızlandıracaktır.

Total
0
Shares
Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Related Posts